podstawy usg

Atlas USG narządów miąższowych

PRAWIDŁOWE NARZĄDY MIĄŻSZOWE W USG

Seria USG w 5 minut Cedum ®. Jak powstaje obraz narządów w badaniu USG? Obrazowanie ultrasonograficzne oparte jest o oddziaływanie zjawiska fizycznego w postaci fali akustycznej w konkretnym przedziale częstotliwości z biologicznymi elementami badanego organizmu. Ze względu na zakres wysokiej częstotliwości, tj. rzędu milionów na sekundę, badanie nazwane zostało ultrasonograficznym.

Fala akustyczna, a w omawianym wypadku fala ultrasonograficzna, posiada swoje cechy, tj. częstotliwość (f), długość (λ) oraz prędkość (v). Prędkość fali zależy od medium, w którym się ona rozchodzi, a po uśrednieniu wynosi ona w tkankach organizmu ok. 1540 m/s. Z kolei częstotliwość i długość fali są od siebie odwrotnie zależne, tj. im wyższa częstotliwość, tym mniejsza długość.

Częstotliwość fali generowana przez przetwornik piezoelektryczny w głowicy, będąca wartością zmienną, bo ustawialną w aparacie, praktycznie warunkuje długość fali; z kolei długość fali stanowi o osiowej rozdzielczości obrazowania oraz o charakterze widocznego na ekranie obrazu. Przykładowe długości fali sonograficznej w tkankach przy różnych częstotliwościach głowic wynoszą:

przy 3,5 MHz – 0,44 mm,
przy 5 MHz – 0,308 mm,
przy 8 MHz – 0,192 mm,
przy 12 MHz – 0,128 mm,
przy 15 MHz – 0,102 mm,
przy 18 MHz – 0,085 mm,
przy 24 MHz – 0,064 mm,
przy 50 MHz – 0,031 mm,
przy 70 MHz – 0,022 mm.

Oddziaływanie fali ultrasonograficznej z elementami biologicznymi prezentowane może być w różnych formach obrazu, nazywanych trybami obrazowania, a także w formie dźwięku. Przykładami trybów obrazowania są tryby A, B, M, color-Doppler, power-Doppler, pulse wave Doppler, continous wave Doppler. W niniejszym artykule omawiany jest sposób prezentacji obrazu w trybie B (ang. B-mode), tj. w postaci obrazu dwuwymiarowego w skali szarości.

Otóż w prezentacji B, gdy powierzchnia obiektu biologicznego, na który pada fala, jest gładka i większa od długości fali to obraz warunkowany jest poprzez zjawisko odbicia i prezentowany jest jako linijny, np. granice pomiędzy organami, przepona, ściany naczyń, przegrody łącznotkankowe itp. W języku angielskim mówi się o tzw. specular reflection. Nasycenie sygnału w obrazie w tym wypadku jest zależne od konta insonacji, tj. powierzchnia prostopadła do wiązki ultradźwiękowej będzie generować silny sygnał, a równoległa minimalny.

Z kolei, jeśli powierzchnia obiektu biologicznego będzie mniejsza od długości fali to uzyskany obraz warunkowany będzie poprzez zjawiska rozproszenia fali na tym małym obiekcie oraz interferencji rozproszonych fal z sąsiadujących małych obiektów (np. komórek narządu miąższowego) i prezentowany będzie jako ziarno (ang. speckles). W języku angielskim ten typ generowania obrazu określany jest jako diffuse reflection. Obraz w tym wypadku jest niezależny od konta insonacji.

W przypadku, gdy fala ultradźwiękowa nie napotyka w badanym obiekcie na jakąkolwiek powierzchnię odbicia to uzyskiwany obraz będzie bezechowy (ang. anechoic), np. światło naczynia, torbiel, pęcherz, itp. Możliwe są również pośrednie rodzaje obrazów, tj. gdy w obszarach płynowych znajdują się elementy interferujące w falą ultradźwiękową w niewielkim stopniu, np. krew echogenna w żyłach, debris w pęcherzu moczowym, organizująca się zakrzepica w zakrzepicy żylnej, wytrącający się włóknik w krwiaku.

Podstawą obrazu sonogarficznego narządów miąższowych w organizmie jest zjawisko „diffuse reflection”. Otóż zdrowe narządy miąższowe posiadają charakterystykę obrazu drobnoziarnistego. W przypadku, gdy dany narząd posiada odpowiednio rozbudowane podścielisko włókniste, to na bazie zjawiska „specular reflection”, w jego obrębie pojawiają się mniejsze lub większe echa linijne. Fizjologicznie występujące drobne i cienkie echa linijne obserwuje się w takich narządach jak ślinianki i trzustka. Narządy oraz tkanki, które w stanie zdrowia prezentują obraz drobnoziarnisty pozbawiony linijnych ech to tarczyca, wątroba, śledziona, miąższ nerki, jądra.

Pojawianie się linijnych ech związane jest także z naturalnym procesem starzenia lub degeneracji narządów miąższowych w postaci wewnętrznego włóknienia. Naturalnie szybko postępujące, bo liczone w miesiącach, zwłóknienie połączone ze stłuszczeniem, obserwowane jest w przypadku grasicy. Z kolei naturalnie wolno postępujące, bo liczone w dekadach, zwłóknienie obserwuje się w trzustce i w nerce.

Podsumujmy, jak rozpoznać w badaniu USG, iż dany narząd miąższowy jest zdrowy?

Zdrowy narząd miąższowy ma zachowaną strukturę ziarnistą, w większości przypadków drobnoziarnistą, np. wątroba, śledziona, tarczyca. Niektóre narządy posiadają niewielkie podścielisko włókniste, np. ślinianki. Należy przy tym wziąć pod uwagę fakt, iż obraz danego narządu miąższowego w USG ze względów technologicznych zwykle różni się w pewnym stopniu w zależności od używanego aparatu USG, a w szczególności przy użyciu różnych typów sond. Dlatego ważne jest, aby dobrze poznać sprzęt, przy pomocy którego na co dzień wykonuje się diagnostykę ultrasonograficzną.
Ziarnistość zdrowego narządu miąższowego pozostaje jednorodna lub prawie jednorodna.
W zdrowym narządzie nie znajdujemy zmian ogniskowych w postaci np. guzów, złogów, krwiaków, czy nacieków zapalnych.
Echogeniczność (jasność w trybie B) pozostaje normoechogenna lub stosowna do wieku. Wraz z wiekiem echogeniczność może się zmieniać. W przypadku trzustki z czasem dochodzi do powolnego zwiększenia echogeniczności jej miąższu.
Zdrowy narząd zachowuje swój specyficzny kształt i zarysy, a także gładką powierzchnię. Przykładowo wątroba posiada ostry dolny brzeg, a śledziona dwie wklęsłe powierzchnie od strony jej wnęki.
Jeśli narząd posiada funkcję zewnątrz wydzielniczą to jego przewody wyprowadzające nie są poszerzone, np. ślinianki, wątroba, trzustka, nerki.
W badaniu dopplerowskim kodowanym kolorem oraz w trybie mikrounaczynienia zdrowy narząd zachowuje swoją własną architekturę unaczynienia. W zdrowym narządzie nie znajduje się cech ucisku, czy przesunięcia jego struktur wewnętrznych.
W badaniu Dopplerem spektralnym zdrowy narząd zachowuje swój specyficzny profil napływu tętniczego i odpływu żylnego. Przykładowo przepływ tętniczy w takich narządach jak mózg, wątroba, śledziona i nerki charakteryzuje się niskim oporem spoczynkowym; u dorosłych współczynnik oporu RI wynosi 0,50 – 0,70. O fizjologicznych przepływach specyficznych dla konkretnych narządów przeczytasz w dedykowanych artykułach.
Zdrowy narząd zachowuje prawidłową oraz jednolitą sztywność / odkształcalność, która oceniana jest w trybie elastograficznym.

Wraz z rozwojem kolejnych technologii sonograficznych badanie narządów wewnętrznych w USG przekroczyło granicę izolowanej oceny wizualnej w skali szarości i umożliwiło pogłębienie diagnostyki w kierunku niewidocznych wcześniej zaburzeń architektury wewnętrznej oraz zaburzeń funkcji organów, np. mózgu, wątroby, nerek. Nowoczesna ocena ultrasonograficzna stała się oceną multiparametryczną (multiparametric ultrasound, MPUS). Pamiętaj, aby w trakcie badania USG stosować tryby mikrounaczynienia, Dopplera kodowanego kolorem, Dopplera spektralnego, czy tryby elastograficzne.

ZOSTAŃ MECENASEM i ODBIERZ RABAT NA KURS. Wesprzyj działalność dydaktyczną i powstawanie kolejnych artykułów z zakresu diagnostyki USG w bazie wiedzy Cedum ®. Wyślij donację Blik na numer +48 537 978 239 i uzyskaj dużą zniżkę na Kurs USG Cedum ®. Po wysłaniu donacji zapisz się na wybrany przez siebie Kurs poprzez formularz kontaktowy dostępny na jego dedykowanej stronie>, następnie potwierdź uczestnictwo w ciągu 28 dni kalendarzowych i skorzystaj z wybranego kursu lub kursów w ciągu od 2 do 12 miesięcy od momentu wysłania donacji. Rabaty liczone są od ceny bazowej danego kursu. Rabaty nie sumują się.

Donacja 50 zł. Wyrazisz uznanie za treści, które wykorzystasz w praktyce.
Donacja 100 zł. Skorzystasz dodatkowo ze zniżki 500 zł na wybrany Kurs Cedum ®.
Donacja 200 zł. Skorzystasz dodatkowo ze zniżki 1000 zł na wybrany Kurs Cedum ®.
Donacja 400 zł. Skorzystasz dodatkowo ze zniżki 1500 zł na wybrany Kurs Cedum ®.
Donacja 1000 zł. Skorzystaj z dwóch kursów w cenie jednego. Zyskujesz nawet 2.500 zł.

Autor: Tomasz Szczepański MD